Zwarte Piet op het matje.

door Prachtige Pjotr

Hommeles in Nederland, meldt Gijsbert Oonk, docent niet-Westerse geschiedenis aan de Erasmus Universiteit van Rotterdam in de weekendeditie van De Standaard (20-21 november 2010). Er is een debat ontstaan tussen de ‘erfgoedfundamentalisten’ van PVV en ‘antiracisten’ als Kamerlid Harry van Bommel (SP). Lees even mee. “De erfgoedfundamentalisten vinden dat Sinterklaas en Zwarte Piet bij elkaar horen en een wezenlijk onderdeel zijn van de Nederlandse traditie. Sinterklaas zonder Zwarte Piet? Dat kan toch niet! De antiracisten vinden dat Zwarte Piet niet meer past in de hedendaagse multiculturele samenleving. Zwarte Piet zou racistisch zijn en hij zou uit de traditie moeten verdwijnen. Beide kampen vergeten dat tradities altijd aan verandering onderhevig zijn. Een koninklijke oplossing lijkt me om de Amerikaanse Santa Claus te omarmen en op die manier afscheid te nemen van Zwarte Piet”. Die koninklijke oplossing is niets meer dan een slaafse toegeving aan de globalisering van de samenleving. Dat geeft Oonk overigens onbewust toe: “Onder invloed van de middenstand, de commercie en de verdere globalisering doet Santa Claus die gedachte [van het geschenken geven] eer aan”. Tradities zijn dan wel aan verandering onderhevig, maar wat de heer Oonk voorstelt sluit die tradities eerder uit.

 Zwarte Piet is een Germaan.

 Laten we even het verhaal van de herkomst van Sinterklaas terug afgaan en aanvullen. Sinterklaas is gebaseerd op de Byzantijnse bisschop Nicolaas van Myra, die op 6 december 342 werd aangesteld. Veel eerder was hij aanwezig op het Concilie van Nicea en gaf de dissidente Arius een dreun in het gezicht. Hij zou een aantal wonderen verricht hebben, zoals het terug tot leven wekken van drie theologiestudenten die door een herbergier vermoord werden. In Frankrijk werd ditzelfde verhaal ook verteld, maar gaat het over drie kinderen. Hij werd vereerd door zijn armoedebestrijding en liefde voor kinderen. Het idee dat hij uit Spanje komt heeft te maken met de schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), die in de zestiende eeuw suikergoed uit India verscheepten met een tussenstop in Spanje. Zwarte Piet deed zijn intrede pas in de negentiende eeuw, maar wordt gekoppeld aan een oude voorchristelijke traditie. Wodan was in de Wilde Jacht, een jaarlijks terugkeer evenement tijdens de donkere wintermaanden, de aanvoerder van de zogenaamde Perchten. Dat waren de voorouders die in het Wilde Heir werden opgenomen. De roede, waarmee Zwarte Piet vandaag de kinderen zou straffen, was destijds een vruchtbaarheidssymbool om terug nieuw leven te wekken na het Midwinterfeest. De twee raven, Huginn en Muninn, waren de onafscheidelijke raadgevers van de Germaanse god. Het syncretische karakter van de volksreligie zorgde voor een vermenging van christelijke en voorchristelijke invloedssferen. Oude volksgeloven werden gekerstend. St.-Nicolaas werd in het verleden vaak afgebeeld met de duivel naast hem, een zwarte figuur uit de onderwereld die doet denken aan de Perchten. De witte schimmel doet denken aan Sleipnir, het heilige achtbenige paard van Wodan en zijn staf doet dan weer denken aan Gungir, zijn speer. Het is dan ook zeer aannemelijk dat de Sinterklaas- en Zwarte Pietfiguur afkomstig zijn uit een veel ouder volksgeloof.

 Zwarte Piet is een Afrikaan?

 De Zwarte Pietfiguur geraakte vervolgens vermengd met koloniale denkbeelden, wat het typische beeld opleverde van een zwarte man met kroezelhaar en dikke lippen, die dom maar goedhartig was. Het is dit beeld waarop de antiracisten zich baseren om Zwarte Piet af te doen als ‘een symbool van de onderdrukking van de Derde Wereld door het westerse imperialisme’. De Zwarte Piet die niets met Afrika te maken heeft kreeg een Afrikaans uiterlijk. Op basis hiervan zegt de antiracistische vleugel: “ho maar!”. Er werd aan de alarmbel getrokken, want er mochten wel eens mensen gekwetst worden door die Zwarte Pieten. Wie ligt daar nu wakker van? Bange blanke mannen aan de linkerzijde blijkbaar. De rest geeft er geen moer om. Hun alternatief? Aanzienlijk politiek correct. Geen Zwarte Piet meer maar een Gele, Groene of Paarse Piet. Of godbetert een clown. Zucht. Dan zie ik Zwarte Piet nog liever evolueren naar de oorspronkelijke ‘zwarte duivel’ van weleer, die zal tenminste relevant zijn voor het kinderfeest.

Oonk stelt voor om de strijd tussen het pro- en contrakamp te beslechten via een derde optie: de versmelting van Sinterklaas met Santa Claus, een afgeleide van de Nederlandse Sinterklaas die eeuwen geleden naar Amerika is gekomen en niet op 6 december maar op 25 december zijn geschenken uitdeelt. De Kerstman is echter pas werkelijk in zwang geraakt dankzij de Coca Cola Company. In principe zijn zij inderdaad een en dezelfde persoon. Alleen zijn de vliegende rendieren, de Noordpoolbasis en de elfjes uitgevonden verhaaltjes voor de jonge Coca Colaconsumenten. Vandaag bestaan ze naast elkaar. Soms hoor je winkeliers klagen dat de Kerstman te vroeg aanwezig is waardoor het Sinterklaasfeest in het gedrang komt, maar toch is Sinterklaas stevig verankerd in onze volkscultuur. Wie het eerste toegeeft aan de oproep van de heer Oonk, heeft de zwakste ruggengraat.

 $anta Clau$

We moeten het nutteloze Zwarte Pietdebat en vooral het pleidooi van de heer Oonk vanuit een bredere invalshoek bekijken.  De versmelting van Sinterklaas met Santa Claus beantwoordt eerder aan een culturele globalisering. Santa Claus is een dominant cultuurbeeld in het Westen geworden. Binnen een aantal weken zien de de Coca Colakaravaans op het scherm verschijnen en zetten onze commerciële TV-zenders de films op die de zogenaamde ‘Christmas Spirit’ moeten bevorderen. Gezelligheid troef, maar daar gaat het voor die ‘Santa Claus marketeers’ helemaal niet om. ‘Hij’, onze dikke bebaarde vriend met rode manteljas, symboliseert een duidelijk doel. Pakjes kopen, en het liefst van die dure nutteloze spullen, om te laten zien dat je je naasten graag ziet! En Sinterklaas zit met Zwarte Piet in de weg. 

Het debat of Zwarte Piet al dan niet racistisch zou zijn is niet belangrijk. Gerommel in de marge en verspilling van tijd. Waar we ons wel over zouden moeten bezinnen is het volgende: hoeven we die continue toegiften aan de globalisering en commercialisering te slikken? Wat voor nut heeft het bijvoorbeeld om in onze contreien Halloween te vieren? Dat feest is niets meer dan een geïmporteerde commerciële hoogdag uit de VS. Wat zijn we dan meer dan kooplustige consumenten die dorstig snakken naar een volgende commerciële hoogdag?

 Wanneer volgt Thanksgiving? Free Coca Cola and Turkey for you!

 

P.

Advertenties