“Het verzacht ons geweten en hun lijden, maar geneest niets”

door Prachtige Pjotr

Music For Life kan je vergelijken met een grootschalig circus waaraan de meeste mensen meedoen om hun geweten te sussen. “Ze” hebben ‘hun goed doel van het jaar’ opnieuw kunnen steunen. “Oef! Dat hebben we ook weeral gehad!”. Op zich is dat niet erg. “Steun op zich is een zegen”, heeft iemand die op een daklozenrestaurant werkt me onlangs gezegd. “Ook al is dat vooral tijdens de kerstperiode en daarbuiten weinig”. Goed, dat is ook weer waar.

Je kan niet verwachten dat iedereen die geld geeft aan een goed doel zich helemaal informeert. Dat soort ‘ideologische mobilisering’ is utopisch. Er zijn educatiepakketten voor scholen, maar ik denk dat we veilig kunnen stellen dat de meeste mensen die hebben meegedaan, het gewoon deden voor de hele sfeer die rond Music For Life hing. Veel muziek,  een hele resem originele acties en je kan op TV komen. En dan nog hippe rondhuppelende en dartelende radiopresentators en -presentatrice. Wat wil een mens nog meer? Een groepje dronken mannen riepen “Tetten For Life!”, maar kregen weinig gehoor.

Ach.

De meeste mensen deden mee voor de sfeer. Ik kan me moeilijk inbeelden dat als Music For Life een minder ‘coole’ aanpak verkoos, er nog altijd zoveel geld opgehaald kon worden. Vijf miljoen euro. Weinig mensen weten waar het eigenlijk allemaal om draait. Zowel het doel als de achterliggende commerciële boodschap van Music For Life ontgaat de meesten. Voor StuBru was dit natuurlijk geen verlieslatende operatie geweest. De kijkcijfers stijgen enorm tijdens zulk een mediagebeuren en Jan Van Biesen gaf toe dat het hele initiatief een uitstekend marketingmodel was. Voor de idealisten jammer, maar langs de andere kant is het wel een uiterst succesvolle formule. Het hele establishment deed daarom ook vrolijk mee. N-VA vond “Frietjes For Life” bijvoorbeeld wel leuk en ter goede zaak van hun P.R.-relaties deden heel wat BV’s ook mee. Onbaatzuchtige idiosyncrasie? Natuurlijk niet.

Of een meer informatieve aanpak zou werken betwijfel ik. Het is de commerciële en emotionele aanpak die mensen aantrekt. En niet het doel op zich, want er is genoeg miserie in de wereld om te kunnen steunen. Aidswezen, IDP’s, slachtoffers van mijnen, … Er staat een hele lijst te wachten op liefdadigheidsinitiatieven. Ieder moment van de dag sterft er wel eens een kind ten gevolge van honger, illegale kinderarbeid of ziekte. StuBru heeft er maar uit te kiezen, ze kunnen verpakt worden als marketingproducten. De campagne kenmerkt zich immers door de creatie van een soort empathie voor het doel: wie zou nu een wees in de steek willen laten? Welke onmens zou dat over zijn hart kunnen laten gaan? Combineer dat met de gezelligheid, grootschalige muziekoptredens met internationale namen en de eindejaarsperiode waarin de melige ‘christmas spirit’ zegeviert en je hebt een sterk marketingconcept. Past perfect binnen het zogenaamde ‘cultuurkapitalisme’ zoals de Sloveense filosoof Slavoj Zizek het omschrijft, waar liefdadigheid en kapitalisme samen zijn gegroeid sinds het keerpunt van ‘68.

Even samenvatten. Het initiatief van Music For Life trekt dus mensen aan wegens het hoge entertainmentgehalte, niet wegens het doel. Dat vormt een aardig kritiekpunt, maar verwachten dat mensen zich volledig zullen informeren is een beetje zoals wachten tot de eerste kip op eigen vleugels een transatlantische vlucht maakt. Mensen willen deel uitmaken van het theater, maar zodra ze achter de coulissen verdwijnen is het gedaan met hun rol in het mediacircus.

Het doel dan. Dit jaar is er gekozen voor structurele hulp. En dat is, op zich, een goede zaak. Onderwijs is erg belangrijk om een land een toekomst te geven, want de jeugd is de toekomst. Laat die in de steek en je laat de toekomst in de steek. Een nijpend probleem in Afrikaanse landen is immers het ontbreken van een academische reserve. En diegenen die (al dan niet in het Westen) hebben gestudeerd zijn meestal diegenen die het volk het meeste uitbuiten. Het probleem daardoor is natuurlijk dat het steunen van kleine lokale projecten één zaak is, maar dat je te maken hebt met corrupte Afrikaanse regeringen die een emanciperende groei van onderuit kunnen fnuiken. Je kan een dorpje nog zo hard steunen, als de regio er niet op vooruit gaat door een repressieve overheid die niet omkijkt naar de bevolking ben je daar weinig mee. En er is een internationale economische situatie waar je met een liefdadigheidsinitiatief helemaal geen vat op hebt. De oorzaken daarvan zijn complex en kunnen niet aangepakt worden met een hele resem liefdadigheidsacties. Het zou ideaal zijn mochten arme landen de kans krijgen om een stabiele economie op te bouwen waar niet alleen grondstoffen worden geëxporteerd (dat is een instabiele markt) maar waar er ook afgewerkte producten op basis van die nationale grondstoffen kunnen worden vervaardigd. Een grootschalige structurele veranderingstendens is daarom noodzakelijk ter aanvulling van kleinschalige structurele veranderingen zoals bijvoorbeeld het onderwijsinitiatief voor aidswezen van Music For Life. Daarom dat ik vrees dat het doel van dit jaar de situatie niet zal veranderen, maar enkel kan verzachten. Music For Life vergelijk ik daarom met morfine. Het verzacht ons geweten en hun lijden, maar geneest niets.

De muskietennetten van vorig jaar zouden door de Afrikanen zelf geproduceerd kunnen worden, maar wellicht zal China die veel goedkoper kunnen produceren en ik betwijfel dat veel Afrikaanse landen geneigd zijn protectionistische maatregelen te heffen tegen China. Dat land investeert immers in veel Afrikaanse landen. Tot de periferie van het internationale kapitalistische netwerk behoren is geen pretje. Dit zijn kwesties die geen enkel liefdadigheidsinitiatief kan oplossen, hoe goedbedoelend die ook zijn.

Waar Music For Life wel een rol in kan spelen is het creëren van bewustzijn. Je zou kunnen denken: na een week intensief “Music-For-Life-en” moet er toch iets zijn doorgesijpeld naar de publieke opinie? Maar daar is het niet in geslaagd. Hoe kan het ook anders? Een roes van een week waar iedereen steun geeft kan misschien mooie beelden en ontroerende initiatieven opleveren, het zorgt allerminst voor een sterker bewustzijn rond de problemen. Aan de andere kant vraag ik me dan af of dat werkelijk hoeft. Het laatste wat we nodig hebben is het in de strot rammen van liefdadigheidsbewustzijn. Het hele punt van liefdadigheid is net een vrijwillige bijdrage. Mensen opzadelen met een schuldgevoel die dan uit sociaal conformisme maar meedoen, “omdat onze buur dat ook heeft gedaan, en dat is een goede mens” is ook niet echt een goed voorbeeld van liefdadigheid. Diegenen die er werkelijk over nagedacht hebben zijn diegenen die buiten liefdadigheidsinitiatieven erover nadenken. Dat is inderdaad niet iedereen. Een positieve noot is wel dat het indrukwekkend is om te zien hoeveel steun zulke initiatieven kunnen verkrijgen op een week tijd. Ik bewonder het zelfs. Al plaats ik er meteen de bedenking bij die ik eerder maakte: de belangrijkste motivatie voor zulke steun was niet het doel van het initiatief, maar de collectieve extase die aangedreven werd door het aantrekkelijke marketingconcept van Music For Life.

Toen ik donderdagavond met een aantal mensen op de Groenplaats arriveerde kwamen we voorbij een oude dakloze man die op zijn knieën zat met een kartonnen bordje waarop stond dat hij geen eten en onderdak had voor de komende nacht. Achter ons weerklonk het donderende geroffel van een Braziliaanse sambagroep die zich eerder gratis lieten inhuren ten behoeve van het Music For Life-initiatief. En op de Groenplaats hoorden we een ‘SuperSchlager’-groep met onder andere Laura Lynn en Kristoff het beste van zichzelf geven. Het gebeuren ontsnapte aan de dakloze man, hij keek wezenloos naar een punt dat enkele meters verder lag. De sneeuw daalde hevig neer. En niemand keek naar hem om, hoewel wellicht de grootste hoop van de mensen die rond hem stonden geld hadden gegeven aan het Music For Life-initiatief. Die eenzame man was een krachtige ontnuchtering voor de enkelingen die hem opmerkten.

 

P.

 

(Zie ook dit opiniestuk op Stampmedia).

Advertenties