Eenzaamheid

door Prachtige Pjotr

‘I find it wholesome to be alone the greater part of the time. To be in company, even with the best, is soon wearisome and dissipating. I love to be alone. I never found the companion that was so companionable as solitude. We are for the most part more lonely when we go abroad among men than when we stay in our chambers. A man thinking or working is always alone, let him be where he will. Solitude is not measured by the miles of space that intervene between a man and his fellows’. (Henry David Thoreau, Walden)

 

Eenzaamheid is iets waar je mee moet kunnen omgaan. Ik voel me het meest verbonden met de kosmos wanneer ik onder de sterrenhemel loop, maar voel vaak de eenzaamheid me bekruipen wanneer ik in grote mensenmassa’s vertoef. Thoreau zei het heel raak: omdat we slechts behoren tot een miniscuul deel van het Melkwegstelsel (dat, buiten Thoreau zijn weten, een miniscuul deel uitmaakt van een veel grotere cluster aan sterrenstelsels en zo verder), maakt de afstand tussen twee mensen niet veel uit. Eenzaamheid is een noodzakelijk deel van ons bestaan en hoeft niet altijd negatief te zijn. Het is een verdraaglijke gezel. Heel vaak geniet ik ervan om de wereld rondom mij even af te zetten door muziek te beluisteren of een boek te lezen terwijl ik op een busrit naar huis ga. Dan creëer ik, al is het maar even, een ideale wereld rondom mij. Dat is genietbare eenzaamheid.

 

Natuurlijk heb je ook het fenomeen ‘vereenzaming’. Dat is iets anders. Je zou het als de negatieve schaduwzijde van de eenzaamheid kunnen beschouwen. De zonnezijde is een existentiële variant, waar het ‘eenzaam-zijn’ beschouwd kan worden als een (on)bewuste ervaring waarbij je kan verzinken in een eigen wereld. Niet iedereen houdt daarvan, dat klopt. Ik kan me zelfs goed voorstellen dat er mensen zijn die continu andere mensen rondom zich willen hebben. Maar ook die mensen willen soms eens een moment ‘voor zichzelf’, zoals ze dat noemen. Al is dat maar een fractie van verzinking, de opgedane indrukken kunnen veelbetekenend zijn. De schaduwzijde, de ‘vereenzaming’, is een maatschappelijk fenomeen, waarin het sociale weefsel wordt aangetast en de eenzaamheid een bedreiging wordt. Een uiterst markant fenomeen dat daarmee gepaard lijkt te gaan zijn de ‘vergeten zielen’: mensen die al jarenlang geleden gestorven zijn in hun appartement, maar nooit contact hadden met mensen en dus gewoon vergeten worden totdat ze na al die jaren eindelijk worden ontdekt.

 

De Chinese wijsgeer Conficuius zei het volgende: ‘Deugd blijft niet achter als een eenzame wees; uit noodzaak heeft het buren nodig’. De eenzaamheid induiken doe je dus niet alleen. Mij lijkt het eerder deel uit te maken van het mens-zijn: deel uitmaken van een gemeenschap, maar soms er afstand van nemen en op eigen krachten bepaalde ervaringen opdoen. Het kluizenaarschap is daarom ook weggelegd voor enkelingen: zij nemen helemaal afstand van de mensheid, maar dat kan niet zonder eerst deel uit te hebben gemaakt van de gemeenschap.

Advertenties