Otto Weininger: “De vrouw is de schuld van de man”

door Prachtige Pjotr

‘De man is eenzaam in de kosmos, in eeuwige, immense eenzaamheid. Hij heeft geen doel behalve hemzelf, er is niets anders waarvoor hij leeft – hij is ver voorbij slaaf-willen-zijn, mogelijkheid-slaaf-te-zijn, slaaf-moeten-zijn: ver beneden hem is de menselijke maatschappij verdwenen, sociale ethiek is weggevallen; hij is alleen, ALLEEN.

Maar alleen nu is hij het een en al; en dat is waarom dat hij een wet binnen zichzelf heeft, dat is waarom hij geheel wet is en niet zomaar grenzeloos verlangen kent. En hij eist van zichzelf dat hij de wet binnen zichzelf volgt … Niets staat boven hem, het eenzame, het al-ene. Maar hij moet toegeven aan de genadeloze categorische imperatief binnenin, die geen ontkenningen met zichzelf tolereert. Hij roept op tot redding …’

Otto Weininger, Geschlecht und Charakter.

Otto Weininger (1880-1903) was een Oostenrijkse Jood die woonachtig was in Wenen. De cultuur van het fin-de-siècle binnen de Duitse leefwereld én daarbuiten heeft een grote invloed gehad op zijn werk. Geschlecht und Charakter is zijn bekendste werk in zijn relatief korte leven en werd door de toenmalige invloedrijke neuroloog Paul Julius Möbius beschouwd als plagiaat van zijn eigen werk. Desalniettemin zou het werk van Weininger een invloedrijke rol spelen op vele denkers van zijn tijd (Franz Kafka, Ludwig Wittgenstein, Arnold Schönberg, …). Het werkje werd door de Nederlandse website NRC boeken beschouwd als een erudiet stukje misogyne literatuur, waar mannen vroeger storm voor liepen. Weininger beschouwde de toenmalige cultuur immers als een ‘coïtuscultuur’, waar het vrouwelijke element tot uiting werd gebracht in de vaagheid, decadentie en slapte van die tijd.

Volgens de Zweedse bewonderaar August Strindberg loste Weininger het ‘vrouwenvraagstuk’ op, waar hij in een brief aan Weininger over schreef: ‘Herr Doktor, eindelijk – het vrouwenvraagstuk opgelost te zien is voor mij een ware verlossing. Wil mijn eerbied en dank aanvaarden’. Sociale of politieke maatregelen waren nutteloos om tot vrouwenemancipatie te komen, meende Weininger. De vrouw moest zich individueel van de vrouwelijkheid in zichzelf zien te bevrijden. Aangezien dit nooit op eigen kracht zou lukken, is de vrouwenemancipatie alleen maar te danken aan de man. ‘De vrouw is de schuld van de man’, schrijft hij. De man houdt de vrouw gevangen in haar lage positie, omdat de man zijn eigen driften niet kan beteugelen en dus niet kan beantwoorden aan zijn hogere ethische roeping. De daadwerkelijke verwezenlijking van een hoger Ik wordt in het bovenstaande citaat omschreven. De man die zijn eigen wetten naleeft doet denken aan een citaat van de Engelse visionaire schrijver William Blake: “I must create a system or be enslaved by another man’s. I will not reason and compare: my business is to create.”

Adriano Romualdi, een schrijver die een biografie schreef over de Italiaanse traditionalist en filosoof Julius Evola, schreef dat Weininger de uitvinder van het idee van mannelijkheid als metafysische essentie is. De invloed van Weininger op Evola is niet te onderschatten, vooral de metafysische en politieke tegenpolen Man-Vrouw zijn een blijvende aanwezigheid in het oeuvre van de Italiaanse filosoof. Weininger opperde dat mannen en vrouwen zouden zich aangetrokken voelen tot elkaar, omdat ze op zichzelf onvoltooid zijn: zuivere mannen en zuivere vrouwen bestaan dus niet in zijn ogen. De ‘wet van de aantrekking’  dicteert dat zoiets enkel kan bestaan indien man en vrouw tesamen zijn. Deze ‘seksestrijd’ heeft een weerslag op de cultuur, meent Weininger. De motor van een evoluerende beschaving werd volgens hem niet aangedreven door economische of politieke breukpunten, maar door seksualiteit. De steeds wisselende verhoudingen tussen man en vrouw zorgden soms voor een ‘vrouwelijke’, dan weer een ‘mannelijke’ cultuur.

In oktober 1903 schoot Weininger zichzelf op 23-jarige leeftijd dood in het huis waar Beethoven stierf, na een aanslepende depressie.

 

Zijn bekendste werk kan men hier raadplegen.

P.

Advertenties