De zachtmoedige dood

door Prachtige Pjotr

Wanneer een mens met de dood wordt geconfronteerd, wordt hij gelijk getroffen door een eigenaardig soort paroxysme: de totale zachtmoedigheid die in hem opwelt en de hele omgeving overweldigt. Extremen verzwakken naar een onbepaald middelpunt, harde woorden blijven uit en alles lijkt grijs te worden. “Over de doden niets dan goeds”, wordt dan gezegd. En zodoende worden goede herinneringen bovengehaald, om de bittere smaak van de dood weg te denken. Dat helpt, wanneer je een doodsprentje in de handen krijgt, wanneer je voor het eerst de kist ziet waarin de overledene zijn laatste rustplaats vindt en een laatste groet brengt op het kerkhof. Wrede gedachten worden verbannen, omdat de confrontatie met de dood een onbewuste remming veroorzaakt.

Hoe verschillend is die zachtmoedigheid met de bloedige gedachtenstroom die onverwachts op zonnige dagen komt opborrelen? Een mens is in staat de gruwelijkste ideeën te bedenken wanneer de zon straalt en het leven rond hem volop bruist. Het goedlachse kind dat hij voor zich ziet spelen in de zandbak, speelt de hoofdrol in een bloederige fantasie. Dan wordt hij wreed, iets wat hij niet op een begrafenis kan bereiken. Hij gaat zelf niet over tot deze wrede handeling, omdat hij zich geremd voelt door zijn maatschappelijke en sociale status, die hij na veel moeite heeft bereikt en niet wil afstaan. Maar die wens is er wel, want het zit in zijn natuur, en die zoekt hij te kanaliseren in een sociaal aanvaardbare activiteit. Hij hoort graag slecht nieuws over anderen, omdat hij zich daardoor veiliger voelt. “Liever hen dan ik!”.

Dit wisselende hunkeren naar bloed en zachtmoedigheid behoort volgens mij tot een van de duizelingwekkende paradoxen van de menselijke geest. Die dialectiek tussen zachtmoedigheid in het aanschijn van de dood en gruwelijkheid in het aanschijn van het bruisende leven. Wat zou dit ons zeggen over de aard van de mens? Dat de mens een schizofreen wezen is? Of dat de mens – uit een onbewuste drang naar absurde compensatie – zwart en wit, hemel en aarde, wil doen samenvallen? Dat daar een schijnbaar heroïsch streven achterzit, die hij zo nu en dan wil sublimeren en dan weer naar boven wil brengen?

 

Eerder heb ik al over die menselijke problematiek gesproken: zie dit bericht (link).

 

P.

Advertenties