“Hoe is het mogelijk!”

door Prachtige Pjotr

Wie regelmatig tweedehandsboekenwinkels bezoekt, komt na een tijd te weten dat niet alleen de inhoud van de boeken opmerkelijk is, maar ook de boeken zelf. Omdat ze ouder zijn, hebben ze vaak heel wat meegemaakt. Dat zie je, voel je en ruik je soms ook. Een cirkel van een koffietas, abstracte aantekeningen en gescheurde bladen. Je onderneemt als het ware een zoektocht naar de geschiedenis van het aangekochte boek. Bij een steriel nieuw boek heb je dat gevoel niet, ook al is de inhoud ontzettend boeiend. Nieuwe boeken zijn maagdelijk en onbevlekt, maar daardoor ook doodsaai.

Zo kwam ik op een mooie dag in mijn favoriete tweedehandsboekenwinkel een verzamelwerk van Schiller tegen, de bekende Duitse dichter die goed bevriend was met Goethe. De vriendschap van beide heren is tot op de dag van vandaag een drukbesproken onderwerp. Daarvoor kan ik alleen maar het boek van de Duitse schrijver-filosoof Rüdiger Safranski voor aanraden, die deze opmerkelijke relatie op een ontzettend boeiende wijze heeft verhaald. Er is zelfs een standbeeld van beide personen voor het nationale theater in Weimar, dé place to be voor de literaire goegemeente in de achttiende en negentiende eeuw.

Het boek werd gedrukt in de D.D.R., Oost-Duitsland; het land van Honecker, Trabi’s en een lange muur. Het werk is onderdeel van de reeks Lesebücher für unsere Zeit en werd door Aufbau-Verlag Berlin und Weimar in 1969 gedrukt. Een eerste aantekening die ik tegenkom van de vorige eigenaar bevindt zich op de eerste pagina: “Warsawa. 7 sept ’70”. Een klein deel van de sluier wordt opgeheven. Ik weet waar het boek is geweest. Door de ganse inleiding heb ik me nog niet geworsteld, omdat mijn Duits een beetje roestig is, maar het einde ervan is typerend voor de tijd:

“Lassen wir deshalb das Werk Schillers neu aufleben, lassen wir es eingehen in den Kampfs des deutschen Volkes gegen den lebenzerstörenden Imperialismus, für die nationale Einheit in einem friedliebenden demokratischen Deutschland, für das Glück der Menschen in einer friedlichen Welt, der Welt des Sozialismus”.

Opmerkelijk, dat wel. Maar op zich niets bijzonders; hoogstens een rariteit. De commentaar van de vorige bezitter is echter wel interessant, en heeft me meteen gegrepen:

“Hoe is het mogelijk! Ook tegen het communisme zou Schiller geprotesteerd hebben, want veel verschil is er niet tussen een kapitalistisch-imperialistische en een communistische dictatuur. Dictatuur is dictatuur. En holle leuzen zijn holle leuzen. Altijd. Waar ter wereld ook”.

P.

Advertenties