Hannah Arendt over omwentelingen

door Prachtige Pjotr

“(…) typisch voor de beruchte omkeringen van filosofische systemen of waardehïerarchieën is dat ze het conceptuele kader zelf intact laten. Dit geldt in het bijzonder voor Marx, die ervan overtuigd was dat het volstond Hegel op zijn kop te zetten om de waarheid te vinden – d.w.z. de waarheid van het hegeliaanse systeem, die ligt in de ontdekking van de geschiedenis als dialectisch proces.”

Twee frequente gissingen vloeien m.i. voort uit dit citaat.

Gemakshalve delen we de geschiedenis op in tijdperken. Daaruit komt de eerste gissing. Waar duidelijk contrast een klare visie kan vormen, zijn theorie en praktijk, zoals vanouds, sterk verschillend. Tijdperken laten lange schaduwen na, sporen die moeilijk uitwisbaar zijn omdat ze onderhuids lopen en nog altijd de funderingen vormen van ons huidige denken. West-Europa zit bijvoorbeeld in een seculier tijdperk, maar het is naïef te denken dat we de religieuze mantel volledig van ons hebben afgeslagen. Ons begrip van de klassieke Griekse filosofie werd gevormd in de antieke Oudheid. Tijdperken vloeien in elkaar over en maken sprongen over andere tijdperken heen. Epicurisme dook bijvoorbeeld opnieuw op in de Renaissance, na duizend jaar verdrongen te zijn door andere denksystemen.

Een tweede gissing wordt mogelijk gemaakt door de eerste. Maar al te vaak kom ik mensen tegen die op basis van een paar “triggerwoorden” een oordeel klaar hebben staan waarvan ze zelden willen afwijken. Vaak is het dan een kwestie om met handen en voeten uit te leggen dat er toch een aantal belangrijke nuances zijn, waardoor je hoopt dat het oordeel wijzigt. Helaas betrap ik mezelf op die lelijke manieren. Dat is menselijke koppigheid. Als iedereen zijn eigen stoep vrij maakt, wordt de wereld een mooiere plek, luidt het gezegde. Dat geldt ook voor wanordelijke gedachten.

P.

Advertenties