Spengler: de geboorte en het sterven van een cultuur

door Prachtige Pjotr

Spengler

Een cultuur wordt geboren op het moment waarop een grote ziel uit de oerzielachtige toestand van de eeuwig kinderlijke mensheid ontwaakt, zich losmaakt, een gestalte uit het vormloze, iets begrensd en vergankelijks uit het grenzeloze en gelijkblijvende opduikt. Zij komt tot bloei op de bodem van een nauwkeurig te begrenzen landstreek, waaraan ze als een plant gebonden blijft. Een cultuur sterft als deze ziel al haar mogelijkheden in de gedaante van volkeren, talen, geloofsleren, kunsten, staten, wetenschappen heeft verwerkelijkt en terugkeert naar het oerzielenleven. Haar levende bestaan, de opeenvolging van grote tijdperken die strikt genomen de voortschrijdende voltooiing markeren, is echter een diep innerlijke, hartstochtelijke strijd voor het behoud van de idee tegenover de machten van de chaos van buiten alsook tegen het onbewuste van binnen, waarin die machten zich wrokkig hebben teruggetrokken. Niet alleen de kunstenaar vecht tegen de weerstand van de materie en tegen de vernietiging van de idee in hemzelf. Elke cultuur staat in diep symbolische en haast mystieke relatie tot de uitgebreidheid, tot de ruimte waarin en waardoor ze zich wil verwerkelijken. is het doel bereikt en de idee in al haar innerlijke mogelijkheden ten volle ontplooid en naar buiten toe verwerkelijkt, dan verstart de cultuur plotseling. Ze sterft af, haar bloed stolt, haar krachten breken – ze wordt civilisatie. Dit is wat we voelen bij de woorden ‘egypticisme’, ‘byzantinisme’ en ‘mandarijnendom’ en wat we daaronder verstaan. Zo kan ze, als een verweerde woudreus in het oerwoud, nog honderden en duizenden jaren lang haar vermolmde takken omhoogsteken. We zien het aan China, aan India, aan de wereld van de islam. Zo rees de antieke civilisatie van de keizertijd met een schijnbaar jeugdige kracht en weelderigheid reusachtig op en beroofde de jonge Arabische cultuur van het Oosten van lucht en licht.

Dit – de innerlijk en uiterlijke voltooiing, het ‘af-zijn’ dat elke levende cultuur te wachten staat – is de strekking van alle ondergangen van de geschiedenis. De ‘ondergang van de klassieke oudheid’ staat ons in grote lijnen het duidelijkst voor ogen, terwijl we de vroegste voorbodes van onze eigen ondergang, een wat verloop en duur betreft in elk opzicht vergelijkbare gebeurtenis, die de eerste eeuwen van de komende millennia zal beslaan, de ‘ondergang van het Avondland’, vandaag de dag al duidelijk in ons en om ons heen bespeuren.

Uit: De ondergang van het Avondland, Oswald Spengler (Uitgeverij Boom, Amsterdam, 2017).

Advertenties