Peter Verhelst: “Voor het vergeten” (2018)

door Prachtige Pjotr

ddi9789403105208

Ik wist pas wat iemand verliezen betekende toen ik mijn grootouders een voor een verloor. De verschillende stadia die je doorloopt – woede, verdriet, aanvaarding etcetera – ervaar je op een heel eigen manier. Wat me vooral bijblijft is dat ik het verleden dat ik deel met die mensen kan herbeleven en in mezelf dialogen met hen kan voeren. In die zin blijven die mensen verder leven, ook al zijn ze fysiek niet meer aanwezig. Cru gezegd hebben ze het leven vaarwel gezegd zoals het bedoeld is: aan het laatste station, in de winter van hun leven waarbij de fakkel werd doorgegeven aan de volgende generaties. Je leest het ook vaak in de getuigenissen van mensen die zeer oud zijn geworden. Daar is het een geduldig aftellen naar de laatste levensadem, omdat ze niemand meer hebben om het leven mee te delen of dat ze vinden dat ze hun rol hebben gespeeld. De dood fascineert me omdat ze het leven, net omdat ze er de tegenpool van is, betekenis geeft, het bepaalt onze grenzen en net omdat we er maar kort zijn en alles eenmalig is en daarom ook uniek, wordt ons bestaan het nodige élan gegeven om er betekenis aan te geven.

Je kan het werk van Peter Verhelst gemakkelijkheidshalve klasseren als “rouwliteratuur”: een schrijver die in de pen kruipt na het verliezen van een geliefde. Zo zijn er tal van voorbeelden, zoals het prachtige werk van Erwin Mortier over de dementia van zijn eigen moeder in zijn “Gestameld liederboek. Moedergetijden” dat ik herkenbaar vond omdat ik mijn eigen grootmoeder dezelfde stadia zag doorlopen. Ook Verhelst probeert in zijn werk zijn rouwproces een plaats te geven en meer dan “rouwliteratuur” zou je dit “verwerkingsliteratuur” kunnen noemen. Hij trekt de lijn echter verder door, want ook al is de sterfte van zijn moeder de aanleiding tot het schrijven van dit werk probeert hij iets wezenlijks te scheppen. Hoe gaan we om met die vergankelijkheid en wat kunnen we doen om zowel iets te vergeten als ons blijven te herinneren? Dat zijn de thema’s die Verhelst bezig houden en ook de drive vormen van dit boek.

Verhelst trekt alle registers open in zijn boek, waarbij hij zijn talenten etaleert. Verwacht je dus niet aan een klassieke roman of autobiografische memoire waarbij de auteur op een conventionele wijze zijn verhaal vertelt. Het is een aaneenschakeling van poëtische stukken, mijmeringen, theaterteksten, encyclopedische intermezzo’s over kunst en herten, dagboekachtige episodes in zijn leven, … Dit soort literatuur verdeelt en Verhelst heeft al eerder aangekondigd dat zijn werken niet gemaakt zijn voor mensen geen verbeelding hebben. Zonder dit ga je dit boek snel wegleggen, maar dat zou zonde zijn omdat de schrijver een weelde aan ideeën betrekt in zijn rouwproces. Literatuur moet niet altijd gemakkelijk zijn en verdient soms wat meer moeite om erdoor te komen. Verhelst put bijvoorbeeld veel uit de Metamorfosen van Ovidius. Prominent aanwezig zijn edelherten, waarbij de mythe van Actaeon een belangrijke rol speelt, de jager die bij het aanschouwen van de naakte Artemis terstond transformeert naar een hert en wordt verscheurd door zijn trouwe jachthonden. Deze motieven die hij uit die klassieke mythologie en natuurbeelden haalt leiden hem terug naar zijn moeder.

Er zaten stukken bij die ik maar snel wou doorbladeren omdat ze me niet bevielen. Ze leken me bladvulling, zoals flarden Engelstalige tekst die door Google Translate werden gehaald en dan zo werden gelaten. Verhelst zal daar wel zijn redenen voor gehad hebben, maar dat had voor mij geen toegevoegde waarde. Misschien is dat ook het risico van een “caleidoscopisch” werk waarbij de schrijver verschillende genres combineert: je gaat altijd een lezer doen afhaken op bepaalde stukken. Soms lijkt het allemaal vergezocht en opgeblazen. Anderzijds zal het ook niet de bedoeling geweest zijn om iedere lezer te paaien, dit gaat immers om een boek waarbij de schrijver uit het verlies van een geliefde een wezenlijk iets wil destilleren en daarin is hij met verve geslaagd. Verhelst heeft de leegte een plaats kunnen geven.

P.

Advertenties