TEMPESTATIBVS MATVRESCO!

Stormend dansen rond een cirkel van vuur

Tag: Droom

Cervantes: “Gezegend de uitvinder van de slaap”

Sancho: ‘Ik weet alleen dat ik zolang ik slaap geen last heb van angst of hoop, van zorgen of roem; gezegend de uitvinder van de slaap, mantel die alle menselijke gedachten bedekt, spijs die honger stilt, water dat de dorst lest, vuur dat de kou verwarmt, kou die de hitte tempert, kortom, gangbare munt waarmee alle dingen kunnen worden gekocht, balans en weegschaal die de herder gelijkmaakt aan de koning en de onnozele aan de wijze. Er zit maar een nadeel aan de slaap, naar ik heb horen zeggen, en dat is dat ze lijkt op de dood, want tussen iemand die slaapt en iemand die dood is bestaat bitter weinig verschil’.

Miguel de Cervantes, Don Quixote (hoofdstuk 68: ‘over het zwijnige avontuur dat Don Quixote betrof’).

De metamorfose van werkelijkheid naar droom. Of omgekeerd?

De essentie van kunst

Deze droomwereld begon meer voor zijn leven te betekenen dan de werkelijkheid. De werkelijkheid met zijn klaslokaal, kloosterhof, bibliotheek, slaapzaal en kapel, dat was alleen maar de oppervlakte, niet meer dan een dun, vibrerend vlies op die wereld van beelden, vervuld met dromen en overvol van werkelijkheid. De allergeringste aanraking was voldoende om een opening te maken in dit dunne vlies: een verborgen betekenis in de klank van een Grieks woord, midden onder de les, een geurig vleugje uit de kruidentas van pater Anselm als die was gaan botaniseren, een toevallige blik op de wingerdrank van steen die ontsproot aan de bovenkant van een der vensterzuiltjes – onbeduidende prikkels als deze waren reeds voldoende om dat vlies om de werkelijkheid te doorbreken en om achter de vredige, saaie werkelijkheid de woeste afgronden, stroomversnellingen en melkwegen te ontkluisteren die hun plaats hadden in de beeldenwereld van zijn ziel. Een beginletter van een Latijnse tekst veranderde onverhoeds in het geurige gezicht van zijn moeder, een langgerekte toon van het Ave Maria veranderde in de poort van het paradijs, een Griekse letter in een galopperend paard, een kronkelende slang, die er stilletjes vandoor gleed onder de beschutting van bloemen, en zijn plaats was alweer ingenomen door de oorspronkelijke, stijve bladzijde grammatica.

HESSE, Herman, Narziss en Goldmund, Uitgeverij Atlas, Amsterdam, 2009, 57.

Samenraapsels

“Wanneer hij droomt, twijfelt een mens nooit” (Chinees gezegde)

En wat dan nog als de wereld een droom is, Maya: een sluier van illusies, impliceert dit niet dat er ook een dromer moet zijn? Maar een passieve nachtdromer is een complete tegenpool van de actieve dagdromer. Zij zijn diegenen die hun dromen waarmaken, terwijl de anderen verder blijven slapen, aldus T. E. Lawrence.

“Leven is terrein verliezen” (Emil Cioran)

Ciorans’ negatieve metafysica is een sloophamer die zelfs de deconstructivisten doet nagapen. Ik weet niet wat ik met dit citaat aan moet, tenzij ik de Oosterse filosofieën ter hand neem. Hoe paar ik dat idee van de mens, geworpen in zijn eigen microkosmos – en aldus Architect van zijn eigen Wereld, en de negatieve afbraak van al wat hem vasthoudt in zijn gevangenis?

“De enige ware filosofie is die van de kluizenaar die niets met de wereld te maken wil hebben” (Emil Cioran)

Er valt een lans te breken voor de kosmische eenzaamheid van de mens. Ver weg van alles en iedereen voel ik me meer verbonden met de Kosmos dan tussen mijn medemensen. Af en toe vereenzelvig ik me met die kluizenaar, heis ik het anker en vaar het Immense tegemoet. Betekent dan dat ik enkel ware filosofie beoefen bij grenservaringen?

“Elk geslaagd idee is een pseudo-idee” (Emil Cioran)

Het is naïef te stellen dat ieder uitgevoerd idee een harmonie tussen theorie en praktijk is. Daarin ligt zelfs een gevaar dat de waarheidsaanspraak van een uitgevoerd idee geperverteerd en geloochend wordt. Idealiter is de idee gehorig aan de praktijk. Gevaarlijk wordt het wanneer de praktijk gehorig is aan de idee. Afstandname van de pragmatica is blindheid.

“Mijn leven is de twijfel voor de geboorte” (Franz Kafka)

De tweede geboorte maak je misschien zelfs nooit mee. De twijfel is de draagmoeder van alle zekerheden, maar mishandel haar te fel en het mondt uit in een wereldomspannende tragedie. Maar dat weet je niet.

P.

Over oude tangen, muggen en derwisjen

Godverdomme, wat was me dat? Soms hoef je maar even je ogen toe te doen om in de meest angstaanjagende fantasmagorieën te belanden. Het is ronduit beangstigend, hoewel er in die angst vaak een heel aantrekkelijk element verweven zit. Maar niet in dit bevreemdend tafereel. Nee, nee, niet nu, niet nu! Maar de keuze is niet aan mij.

Ik heb het niet met muggen, wie wel trouwens? Onbewust droom ik over manieren om hen te verschalken. En dan zie ik wat mijn bewustzijnsverpulverende brein aanbiedt als oplossing. De vrouwen zijn zowat in hun vijftiger jaren, hoewel ze er veel ouder uitzien. Zo van die perfecte jonge omaatjes uit een Amerikaanse Coca Cola-idylle. Ze dragen foute jaren ’80 joggingkostuums, zo van die fluoroze waarvan het geritsel de totale antipode is van het sensuele gewrijf van satijnen gewaden.

Hun rimpelvoeten zijn samengeperst in grijs-zilveren balerina’s, waar in je hun gelakte teenkaasnagels niet meer kan zien; de enkels met elkaar versmolten als Siamese tweelingen. Hun armen worden horizontaal gehouden, terwijl ze wild rondzwaaien in een perfecte 360 gradenboog, waardoor ze perfect binnen hun cirkel blijven. Het lijken wel derwisjen die dichter tot God willen komen en even geperfectioneerd zijn in hun draaikunst als een Zurkanehkampioen. Hun centrifugale kracht verspreidt een zurig aura die iedere mug weghoudt. Het enige wat je hoeft te doen is er in de buurt te staan en dan ben je “geraakt” door hun muggendodend aura.

Maar het ziet er zo angstaanjagend uit om er tussen te vertoeven. Hun extatische gezichten, waarvan de blikken op het oneindige zijn gericht, verraden een vervaarlijk onderliggend mechanisme. Een centripetale chaos die me dreigt mee te zuigen. Vermorzelende kaken; rondzwaaiende tanden die ontworteld zijn; een scharlakenrode dans van het Macabere. Ik die daar willoos deel van uitmaakt. De rondzwaaiende oudewijven moeten vast de chaotische maalstroom symboliseren, ja, dat is het! Een verouderlijkte seniliteit die me dreigt aan te tasten; ik als onderdeel van een slavencircus.

Wat is dat?

                Wat …

Nee!

O God …

… ze komen naderbij!

P.

Het plan Bhutan

Er zijn zo van die momenten wanneer je iets tegenkomt in een boek, op het internet of elders waarvan je denkt: “dat wil ik ooit eens gedaan hebben in mijn leven”. Je geeft het een plaats op je zogenaamde “Bucket List” en hoopt het te kunnen doen. Of je het wérkelijk gaat doen, dat is nog maar de vraag. Veel mensen brengen tijd door met plannen. Eindeloos plannen. En plannen zijn goed omdat je een concreet doel voor je ogen plaatst. Sommigen schrijven het neer en anderen printen het in hun hoofd of spreken erover met hun partner en vrienden of familie. Maar vaak vervagen plannen in ijdele dromen en komt het er nooit meer van. Dat is tragisch, omdat een mensenleven behoorlijk kort is als je erover nadenkt.

Van de droom die ik voor ogen heb, en die u als mijn dierbare lezer hieronder kan zien in een Youtubefilmpje, wil ik toch werk van maken. Ik ben bereid ervoor te sparen, want het is geen goedkope droom. Het zal bloed, zweet en tranen kosten om me voor te bereiden. En nog meer om het te volbrengen. Want meer dan een week boven 4000 meter hoogte trekken, dat is bijzonder zwaar. Ik voelde me in Peru al behoorlijk beteuterd, toen ik oude mannen en vrouwen van bejaarde leeftijd als flukse berggeiten de berg op zag gaan, terwijl ik en mijn jongere reisgezellen worstelden bij iedere helling. Je mag het hooggebergte niet onderschatten. De ijle lucht is een geduchte tegenstander, maar beetje bij beetje geraak je toch omhoog.

stap

per stap

per stap

En daarin zit een zekere zelfloosheid. Je verbant gedachten over hoe lang het nog zou kunnen zijn en hoeveel meter je al gestegen bent. Dat verbannen gaat vanzelf, eigenaardig genoeg. Alles verdwijnt, behalve datgene wat je moet doen. Je keert in jezelf. Je ledigt jezelf. Je gaat op in je handeling. In zekere zin verlies je jezelf. Daarin zit ook een zekere mystieke handeling, die niet beter verwoord kan worden dan door een citaat uit het oude Hindoe-epos Bhagavad-Gîtâ: “Strijd om der wille van de strijd, zonder te denken aan geluk of verdriet, verlies of winst, zege of nederlaag – als je zo handelt, blijf je altijd van zonden vrij.” (Bhagavad-Gîtâ, II-38)

Hieronder plaats ik een filmpje van iemand die de beruchte Snowman Trek in het Himalayastaatje Bhutan gedaan heeft en er een boek over heeft geschreven. God, wat benijd ik die man. Maar ik sta daar ook. Over een aantal jaar. Hoog in de bergen en hoog boven alle ijle en zinloze maatschappij-idealen. Als een Zarathustra, die uiteindelijk moet terugkeren naar het dal. Als een veranderd mens. Iemand die het Immense heeft beschouwd en in de Afgrond van zichzelf heeft gekeken.

P.

Pjotr en zijn tijdelijke “verdroming”

Iedere keer wanneer ik weet wat ik gedroomd heb en de droomwereld verlaat, beland ik in een bijzonder verwarrende schemerzone. Zo heb ik het altijd al ervaren; hoe het met u gesteld is weet ik niet. Het is een toestand van tijdelijke “verdroming”. Het maakt niet uit of ik beangstigende, vrolijke of nietszeggende dromen heb gehad, en of het surrealisme de grenzen van het onmogelijke tartte. Vlak na het ontwaken uit zulke dromen bevind ik me niet in de werkelijke wereld, maar in een schemerwereld. Een andere dimensie. Ik weet niet hoe het komt, maar er lijkt altijd een subtiele substantie aanwezig te zijn die niet van de echte wereld afkomstig is. Het is een geur die me prikkelt, een smaak van een in mijn dromen verorberde maaltijd en altijd dat gevoel, dat ene onheimelijke gevoel, dat ik terug ben van een lange, lange reis en ik me in een kamer bevind die me wel bekend overkomt, maar me ook vreemd en zelfs bedreigend aandoet. Een illusie die me gevangen wil houden. Vandaag overkomt me dat laatste gevoel; niet de tast, noch de smaak of de geur vertelt me iets, maar een moeilijk over te brengen bewustzijnstoestand. En dan, onverwacht, verdwijnen deze vreemde gedachten. Het besef waar en wie ik ben komt me glashelder voor de geest.

P.